Kinderen voelen aan een voorwerp in een ondoorzichtig zakje. De vraag is of ze kunnen voelen of het natuur is en waarom. “Mmm… Het voelt vormig. Het is geen natuur, want het lijkt op een poppetje.” “Als het op een poppetje lijkt, is het geen natuur?”, vraag ik. “Ik denk het niet.” “Maar het kan wel”, zegt een klasgenoot. “En het is ook hard.” “Als het hard is, is het geen natuur?”, vraagt ik. “Dat kan,” zegt een ander, “steen is ook hard en dat is ook natuur!” “Maar een steen leeft niet,” zegt weer een ander. “Moet het leven om natuur te zijn?”, vraag ik. “Nee, water leeft ook niet, maar dat is wel natuur!”
Hier ben ik als kinderfilosoof bezig met een filosofisch onderzoek naar de vraag wanneer iets natuur is. Zo’n gesprek vraagt om tijd, maar als de bel gaat, heeft iedereen meer woorden en misschien wel nieuwe gedachten om zich nog eens te buigen over wat natuur is, en wat leven betekent. En ze hebben geoefend met denken. Je kunt steeds op een andere manier naar hetzelfde kijken. Dat maakt het denken beweeglijker, ruimer en effectiever. Daar gaat kinderfilosofie over: samen het denken oefenen. Denken, dat doe je vooral met taal. Je hoort hoe anderen zich uitdrukken. En soms leer je een nieuw woord!
‘Overal zit een vraag in’, zei een leerling ooit. Als je die vraag stelt en er de tijd voor neemt om erop door te vragen, kun je horen hoe jij en de anderen erover denken. Daarmee begrijp je beter hoe je over de wereld kunt denken. Naast een vraag en tijd, heb je ook woorden nodig die jouw gedachten uitdrukken. Dat betekent dat je ook ruimte nodig hebt om te kunnen te zeggen wat jij denkt. Ruimte die door een paar voorwaarden wordt beschermd. Dat er naar je geluisterd wordt is een belangrijke voorwaarde, maar ook dat niemand voorzegt, afkapt of uitlacht. En dat je redenen geeft voor wat je denkt, want daarmee zet je de rest aan het denken. Zijn ze het ermee eens? Ben je het er zelf eigenlijk wel mee eens? Een leuke bijkomstigheid van filosoferen is dat kinderen leren het op een sportieve manier niet met elkaar eens te zijn. Dat iemand er anders over denkt, maakt het juist leuk!